Observatie & communicatie
Goede observatie en communicatie werkt heel preventief tegen agressie. Als leerkracht probeer ik iedere dag opnieuw een beeld te vormen van mijn eigen communicatievaardigheden, observatievermogen en vermogen tot empathie.
Dit doe ik het best door rond te lopen tussen de leerlingen in de klas. Dit geeft mij niet alleen de kans om bepaalde spanningen op te merken, maar ook om de leerlingen vanuit een andere invalshoek te bekijken.
!> Het is dus belangrijk om af en toe tussen de leerlingen in te staan, de leerlingen worden automatisch rustiger als je hen vanuit hun rug benadert/toespreekt.
Begrenzing
Ook duidelijk grenzen stellen werkt zeer preventief tegen agressie. Het maken van afspraken en regels is dus zeer belangrijk in de preventie van agressie-escalatie.
!> Het is belangrijk om ook altijd transparant en consequent te reageren op zaken die de agressie kunnen doen escaleren.
Reflexen
Ik moet als leerkracht bewust zijn van mijn reflexen. Ik weet dat mijn reflexmatig gedrag vaak 'fight' is, waarbij ik snel op mijn strepen sta en dat ook duidelijk aangeef. Dit kan in het kader van agressie escalerend werken.
!> Het is belangrijk dat ik mijn reflexmatige handelingen beheers om situaties te de-escaleren.
Observatie & communicatie
Leerlingen die in de opstartfase richting agressie zitten, veranderen hun lichaamstaal. De lichaamshouding kan gespannen worden, de leerling kan zich groter maken, rood worden in het gezicht...
Als leerkracht moet ik deze signalen opmerken en is het ook belangrijk dat ik op deze momenten bewust gebruik maak van goede luistervaardigheden. Er mag vooral geen bewustzijnsvernauwing optreden, zo blijft de leerling aanspreekbaar.
!> Ik spreek de leerling best op een inlevende manier aan waarbij ik hun gevoelens erken en vertaal, hun emoties spiegel ('Klopt het dat dit je kwaad maakt?'), assertief reageer en eventuele reflectieve vragen stel (proberen een ander inzicht te geven op de situatie).
Begrenzing
Wanneer ik als leerkracht krachtdadig optreed en grenzen stel aan het gedrag van de leerling, zal de agressie sneller stoppen of niet escaleren. De eerste stap hierin is het benoemen van gedrag als 'agressief gedrag'.
!> Het is belangrijk dat ik het negatieve gedrag van een leerling niet negeer. Het negeren van negatief gedrag kan verder escaleren tot agressief gedrag, wat we als leerkracht ten allen tijde moeten vermijden.
Reflexen
Ik moet mijn reflexmatig gedrag (fight) tijdens de escalatie overheersen. Ik moet er bewust voor kiezen om de agressie aan te pakken en op een manier te beheersen in plaats van voorang te geven aan mijn reflexen
!> Een aantal tips:
Aanpak (strategieën)
2. Ontmijnen: geschikt bij instrumentele agressie, geen strijd aangaan maar onverwachte reactie geven.
3. Kalmeren: geschikt bij frustratie-agressie, begrip tonen en leerling tijd geven tot hij uit de bewustzijnsvernauwende fase is.
4. Hulp halen: geschikt bij ernstige situaties of eigen benauwdheid, soms nodig als een andere strategie niet werkte.
Curatie
Achteraf ga ik als leerkracht best in gesprek met de juiste personen binnen het personeelsteam. Dit kunnen collega's zijn, een zorgcoördinator, een lerarenbegeleider... Het agressie-incident moet gereconstrueerd worden, zodat ik er op kan terugblikken en zo tot een aantal oplossingsgerichte vragen kan komen.
!> Het is belangrijk om het verleden een plaats te kunnen geven, zodat ik terug vooruit kan met de klas. Even reflecteren op wat er allemaal gebeurd is en hoe ik als leerkracht op bepaalde zaken reageerde is cruciaal.
